Iridium–192 (Ir–192) – Beta– en gammastraler
Zie het KernVisie nieuwsbericht met de titel: “Nieuwe Brachytherapie maakt succesvolle behandeling van endeldarmkanker mogelijk” van 26 mei 2026 door op de titel te klikken.
Eigenschappen:
Halfwaardetijd: 74 dagen
Type radioactief verval: Beta– en gammastraling
Bijzonderheden:
De radio-isotoop iridium–192 (Ir–192) zit in een gammabron, die de radioloog direct tegen de tumor aan plaatst, waardoor vindt een inwendige bestraling van de tumor plaatsvindt. Zowel de gammadosis, die de patiënt ontvangt, als het dosistempo zijn hoog. De Engelse term is High Dose Rate. Afgekort is dat HDR. Deze medische behandeling heet daarom HDR–Brachytherapie. De bestralingstijd per bestraling bedraagt een aantal minuten. Het is mogelijk, dat een beperkt aantal bestralingen nodig zijn. Ze vinden plaats binnen enkele dagen. De HDR–Brachytherapie is alleen mogelijk, als de tumor nog relatief klein en nog niet uitgezaaid is. Een De behandeling is mogelijk bij patiënten met baarmoederhalskanker, endeldarmkanker, hoofd– en halskanker en prostaatkanker. Voorafgaande aan de HDR–Brachytherapie kan de patiënt nog chemo– en/of Röntgentherapie krijgen.
Een voorbeeld van HDR–Brachytherapie is de succesvolle behandeling van endeldarmkanker, die het Maastricht Universitair Medisch Centrum+ (MUMC+) ontwikkelde. De patiënt krijgt eerst chemotherapie en röntgenbestralingen om de tumor te verkleinen. Daarna brengt de radioloog een applicator met het Ir–192 rectaal in. De bestralingsduur is zeven minuten en de gammabron ligt direct tegen de tumor aan. Het dosistempo is hoog, dat wil zeggen meer dan 3 milliSievert per seconde (mSv/s). Na de bestraling verwijdert de radioloog de applicator weer. Er blijft geen straling of radioactiviteit achter in de patiënt. Deze behandeling gebeurt op dag één, twee en vier. De maximale grootte van een behandelbare tumor bedraagt 2,5 centimeter. De applicator is ontwikkeld door het radiotherapiecentrum Maastro en het medisch technologisch bedrijf Varian. De applicator omhult een vijftal staafjes met Ir–192. Aan de achterkant is een afscherming aangebracht om omliggend gezond weefsel zo weinig mogelijk te belasten. Na desinfecteren is de applicator gereed voor de volgende patiënt. Een applicator gaat een aantal maanden mee. Het alternatief van de HDR–Brachytherapie is een operatie, waarbij de chirurg de tumor verwijdert. Een bezwaar van een operatie is, dat het risico bestaat, dat de patiënt een stoma nodig heeft. Of dat impotentie optreedt. Met de HDR–Brachytherapie is het risico veel kleiner.
Het voordeel van Ir–192 is, dat deze radio–isotoop alleen zachte gammadeeltjes uitzendt. Zulke zachte gammadeeltjes zijn effectiever dan harde. Ze hebben bovendien een kleinere indringdiepte. Daardoor blijft omliggend en achterliggend gezond weefsel goeddeels gespaard. De uitgezonden betadeeltjes spelen geen rol.
De productie van iridium–192 vindt plaats door natuurlijk iridium, dat uit de isotopen iridium–191 (37%) en –193 (63%) bestaat, met neutronen te bestralen in een onderzoekreactor. Dat gebeurt bijvoorbeeld in de Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten. Het Ir–191 gaat over in Ir–192 en het Ir–193 in Ir–194. De isotopen met de even massagetallen zijn radioactief. Ir–192 heeft een halfwaardetijd van 74 dagen. Ir–194 van 19 uur. Het Ir–191 heeft een ongeveer twintig maal grotere kans om een neutron in te vangen dan het Ir–193. In het bestraalde materiaal is daarom ongeveer tien maal meer Ir–192 aanwezig dan Ir–194. Enkele dagen na de bestraling resteert dus voornamelijk Ir–192. Het radioactieve verval van de beide even isotopen lijkt veel op elkaar. De energie van de zachte gamma’s ligt meestal ligt tussen 0,3 en 0,5 Mev.
